ข้อมูลพื้นฐานระดับหมู่บ้าน/ชุมชน (กชช. 2ค) คือ ข้อมูลหมู่บ้านที่แสดงให้เห็นสภาพทั่วไปและปัญหาของหมู่บ้านชนบทด้านต่าง ๆ เช่น โครงสร้างพื้นฐาน เศรษฐกิจ สุขภาพและอนามัย ความรู้
และการศึกษา ความเข้มแข็งของชุมชน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สภาพแรงงานและยาเสพติด เป็นข้อมูลที่จัดเก็บทุกหมู่บ้านในชนบทเป็นประจำทุก 2 ปี
เครื่องชี้วัดสภาพปัญหาของหมู่บ้าน ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 (ปี 2550-2554) ที่ผ่านมา มี 6 ด้าน 31 ตัวชี้วัด มีการจัดระดับความรุนแรงของปัญหาและระดับการพัฒนาของหมู่บ้าน ทำให้ทราบลำดับความสำคัญของปัญหา และพื้นที่เป้าหมายที่ควรได้รับการพัฒนาเป็นพิเศษ
แนวคิดและความเป็นมาของข้อมูล กชช.2ค
ปี 2525 สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) มอบให้กรมการพัฒนาชุมชน (พช.) จัดเก็บข้อมูล กชช. 2ค ในพื้นที่เป้าหมาย 38 จังหวัด 12,586 หมู่บ้าน
ปี 2527 สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ (สศช.) มอบให้กรมการพัฒนาชุมชน (พช.) จัดเก็บข้อมูล กชช. 2ค ในพื้นที่เป้าหมาย 38 จังหวัด 12,586 หมู่บ้าน และคณะอนุกรรมการแผนพัฒนาระดับภูมิภาคและท้องถิน (อผภ.) เห็นชอบให้กรมการพัฒนาชุมชน (พช.)จัดเก็บข้อมูลนอกพื้นที่เป้าหมาย 42,246 หมู่บ้าน รวม 54,832 หมู่บ้าน
ปี 2529 ศูนย์ประสานการพัฒนาชนบทแห่งชาติ (ศปช.) สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ (สศช.) ขอความร่วมมือจากกระทรวงมหาดไทย ในฐานะผู้รับผิดชอบงานของคณะอนุกรรมการแผนพัฒนาระดับภูมิภาคและท้องถิ่น (อผภ.) มอบหมายให้กรมการพัฒนาชุมชน (พช.) จัดเก็บข้อมูล กชช. 2ค ทุกหมู่บ้านทั่วประเทศ จำนวน 54,832 หมู่บ้าน
ปี 2530 คณะรัฐมนตรีมีมติ เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2530 เห็นชอบให้มีการจัดเก็บข้อมูล กชช. 2ค ผนวกกับ ข้อมูล จปฐ. เป็นประจำทุกสองปี ตั้งแต่ปี 2533 เป็นต้นไป ในระยะแรก (ปี 2531) มีสถาบันประมวลข้อมูลเพื่อการศึกษาและการพัฒนา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (สปข.) สนับสนุนด้านวิชาการและประมวลผลข้อมูล และจัดทำโปรแกรมสำเร็จรูปในการเรียกใช้ข้อมูล กชช. 2ค ควบคู่ไปกับการดำเนินการติดตั้งเครืองคอมพิวเตอรให้สำนักงานจังหวัด 75 จังหวัด และหน่วยงานระดับกระทรวงและกรมรวม 21 หน่วยงาน
ปี 2540 ได้โอนการตั้งจ่ายงบประมาณในการจัดเก็บข้อมูล กชช. 2ค จาก สศช. มาที่กรมการพัฒนาชุมชน โดยสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) และสถาบันประมวลข้อมูลเพื่อการศึกษาและการพัฒนา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร (สปข.) ยังคงบทบาทในการกำกับทิศทางของข้อมูลและสนับสนุนด้านวิชาการในคณะทำงานปรับปรุงและจัดทำตัวชี้วัดคุณภาพชีวิตของประชาชน ภายใต้คณะกรรมการอำนวยการงานพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน (พชช.) ซึ่งมีปลัดกระทรวงมหาดไทยเป็นประธานและกรมการพัฒนาชุมชนเป็นเลขานุการ
ปี 2549 ได้มีการศึกษาปรับปรุงเครื่องชี้วัดข้อมูล กชช. 2ค เพื่อใช้จัดเก็บข้อมูลในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 (พ.ศ. 2550 – 2554) โดยสรุป เครื่องชี้วัดข้อมูล พื้นฐานระดับหมู่บ้าน/ชุมชน (กชช. 2ค) ที่จะนำมาใช้ในการจัดเก็บข้อมูลในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 (ปี 2550-2554) มี 6 ด้าน 31 ตัวชี้วัด
วิวัฒนาการของข้อมูล กชช. 2ค ในช่วง 20 ปีที่ผานมา มีการปรับปรุงตัวชี้วัดใหสอดคลองกับแผนพัฒนาประเทศและนโยบายรัฐบาล ในทุกช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการระบุปัญหาแต่ละด้าน เพื่อกำหนดเป้าหมายการพัฒนาและจัดสรรงบประมาณให้ตรงตามสภาพความเป็นจริง ตั้งแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 เป็นต้นมา ข้อมูล กชช. 2ค ได้เป็นเครื่องมือของทองถิ่นมากขึ้น ควบคู่ไปกับการสนับสนุนงานพัฒนาชนบท ระดับนโยบายกระทรวง และภูมิภาค
คำว่า “กชช. 2ค” มักเป็นคำถามสำหรับนักพัฒนารุ่นหลังว่า มีความหมายอย่างไร
“กชช. 2ค” เป็นหนึ่งในรหัสของชุดข้อมูลที่นักพัฒนาชนบท อาทิ นายโฆสิต ปันเปี่ยมรัษฏ์ และ ดร.ธเนตร นรภูมิพิพัชน์ ที่ได้ริ่เริมจัดทำข้อมูลพื้นฐานระดับต่างๆ ขึ้น โดยนำคำว่า “กชช.” มาจาก “คณะกรรมการพัฒนาชนบทแห่งชาติ” ซึ่งประกอบด้วยชุดข้อมูล ดังนี้
กชช. 2ก หมายถึง “รายชื่อทำเนียบหมู่บ้านยากจนจำนวน 12,555 หมู่บ้าน ที่ได้ประกาศไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 5”
กชช. 2ข หมายถึง “ข้อมูลระดับอำเภอ ปี 2526 และ 2528 ขณะนี้ไม่มีการจัดทำ”
กชช. 2ค หมายถึง “ข้อมูลพื้นฐานด้านเศรษฐกิจและสังคมระดับหมู่บ้าน” ดังนั้น คำวา “กชช. 2ค” จึงไม่มีความหมายโดยตัวเอง ซึ่งแตกต่างจากคำว่า “จปฐ.” ซึ่งเป็น คำย่อของ “ความจำเป็นพื้นฐาน”
หลักการของข้อมูล กชช.2ค
1. ข้อมูล กชช. 2ค เป็นข้อมูลพื้นฐานระดับหมู่บ้าน/ชุมชนที่ทำให้สามารถรู้สภาพปัญหาของหมู่บ้าน ซึ่งจะนำไปสู่การวางแผนแก้ไขปัญหาของหมู่บ้าน ตำบล ของหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้อง หรือกลุ่ม/องค์กรประชาชน เพื่อให้ประชาชนได้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น
2. ข้อมูล กชช. 2ค เป็นข้อมูลที่ต้องดำเนินการจัดเก็บทุกสองปี ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 22 กันยายน 2530 โดยการจัดเก็บข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์จากผู้นำท้องถิ่นในแต่ละหมู่บ้าน เพื่อนำข้อมูลที่ได้ไปใช้ในการวางแผนพัฒนาตำบล แผนพัฒนาอำเภอ และแผนพัฒนาจังหวัด
วัตถุประสงค์ของข้อมูล กชช.2ค
1. เพื่อใช้ข้อมูล กชช. 2ค เป็นเครื่องมือในการสำรวจสภาพความเป็นอยู่ของประชาชนในแต่ละหมู่บ้านทั่วประเทศ สำหรับการวางแผน การกำหนดนโยบายและเป็นข้อมูลการประเมินผลการพัฒนาโดยส่วนรวม
2. เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ใช้ประโยชน์จากข้อมูล กชช. 2ค ในการวางแผนการติดตามและประเมินผลการพัฒนาชนบท
3. เพื่อใช้ระดับการพัฒนาของหมู่บ้าน/ชุมชน จากข้อมูล กชช. 2ค กำหนดพื้นที่เป้าหมายในการพัฒนาของแต่ละจังหวัด อำเภอ และตำบล
